کلئوپاترا

رمان «کلئوپاترا» اثری زندگینامه‌ای، تاریخی و داستانی به قلم کارلو ماریا فرانزرو، نویسنده و روزنامه‌نگار نامدار ایتالیایی است که با برگردان فارسی رضا براهنی از سوی انتشارات امیرکبیر به بازار نشر عرضه شده و تلاشی برای پیوند زدن اسناد عینی دوران باستان با بازآفرینی خلاقانه سرگذشت واپسین ملکه دودمان بطلمیوسی به شمار می‌آید؛ روایتی که شهرتی جهانی یافت و بعدها به مثابه دستمایه اصلی فیلم‌نامه اثر سینمایی مشهور جوزف منکیه‌ویچ با بازی الیزابت تیلور در سال ۱۹۶۳ قرار گرفت.

فرانزرو که بخش عمده حیات خود را در تبعیدی خودخواسته از ایتالیای فاشیستی در بریتانیا سپری کرد و با روزنامه‌نگاری تحقیقی و نقد تاریخی خویش شناخته می‌شد، در این رمان کانون تمرکز خود را بر واسازی تبلیغات خصمانه رومیان متمرکز می‌سازد؛ روایتی یک‌سویه که به دست وقایع‌نگاران عصر آگوستوس رقم خورد تا کلئوپاترا را صرفا افسونگری اغواگر، هوس‌باز و زوال‌آفرین از شرق بازنمایی کند. مولف با گشودن داستان از منظری نامتعارف معرکه‌گیری زن و شوهری فقیر در خیابان‌های بیزانس که سرگذشت پرآشوب ملکه را برای رهگذران بازمی‌گویند مخاطب را به درون دالان‌های توطئه دربار اسکندریه و رقابت‌های خونین دودمان بطالسه می‌کشاند؛ جایی که کلئوپاترا پس از مرگ پدرش تولمی دوازدهم و برکناری از سلطنت مشترک با برادرش، به شام می‌گریزد و با گردآوری ارتشی از مزدوران برای بازپس‌گیری تاج‌وتخت صف‌آرایی می‌کند. با ورود ژولیوس سزار به اسکندریه پس از شکست پومپی، پیوند میان ملکه جوان و سردار رومی شکل می‌گیرد؛ ارتباطی که نویسنده آن را فراتر از شیدایی زودگذر، گامی حساب‌شده و راهبردی برای صیانت از استقلال مصر و مشروعیت‌بخشی به جانشینی سزاریون در ساختار قدرت می‌داند. فرانزرو با بهره‌گیری از منابع هم‌عصر و بازنمایی مناسبات سیاسی و اقتصادی حوزه مدیترانه، تسلط کلئوپاترا بر زبان‌های گوناگون، سامان‌بخشی به بحران‌های مالی و هوشمندی او در استفاده از تمثیل ایزدبانو ایزیس را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه این زن مقتدر در عصر فرسایش توان نظامی بطالسه، از ثروت انبارهای غله نیل و دیپلماسی پیچیده برای مهار سلطه‌طلبی روم بهره جست.

این کشمکش‌ها پس از مرگ سزار و در پیوند با مارک آنتونی ادامه می‌یابد و با شکست در نبرد اکتیوم و محاصره اسکندریه به فرجامی تراژیک می‌رسد؛ پایانی که در آن خودکشی ملکه، نه نشانه تسلیم، بلکه اقدامی خودآگاه برای ناکام گذاشتن اکتاویان از گرداندن او به عنوان غنیمت جنگی در خیابان‌های روم تصویر می‌شود. ترجمه شیوای براهنی، ضرباهنگ دراماتیک وقایع و گفت‌وگوهای پرکشش اثر را در زبان فارسی بازتاب داده است. این کتاب روایتی پیش روی علاقه‌مندان به رمان تاریخی و سرگذشت‌پژوهی می‌گذارد تا دریابند سیاست در دنیای باستان، آوردگاهی بی‌رحم از تلاقی اراده‌های فردی با ضرورت‌های بقا بوده است.