خاطرات افسران حزب توده

«بی‌یاد تو هرگز؛ خاطرات افسران حزب توده» نوشته‌ی علی محمد افغانی رمان‌نویس بزرگ ایرانی است که همه او را با رمان به‌یادماندنی «شوهر آهو خانم» می‌شناسند. او عضو سازمان نظامی حزب توده ایران بوده که در سال ۱۳۳۳ دستگیرشده و در دوره‌ی پهلوی ۵ سال را در زندان به سر برده است. او در این کتاب به خاطرات افسران حزب توده می‌پردازد.

شاخه نظامی حزب در سال ۲۳ توسط عبدالصمد کامبخش، عزت‌الله سیامک و خسرو روزبه تأسیس و روزبه به عنوان مسئول هیئت اجرائیه سازمان افسران انتخاب شد. در بهمن ۱۳۲۷، پس ‌از سوء‌قصد به شاه و متهم‌شدن حزب توده ایران به دخالت در آن، این حزب غیرقانونی اعلام شد. شماری از رهبران آن دستگیر و عده‌ای دیگر متواری شدند. برخی از افسرانی که از مدت‌ها قبل مظنون به عضویت در تشکیلات نظامی حزب بودند، برای ادامه خدمت به مناطق جنوبی کشور تبعید شدند، اما این تبعید به افسران امکان داد تا تشکیلات خود را در میان افسران دیگر شهرها گسترش دهند. در ۲۴ آذر ۱۳۲۹، سازمان افسران به درخواست کمیته‌ی مرکزی حزب، طرح فرار رهبران زندانی حزب را از زندان قصر تهران اجرا کرد. در این عملیات، نه تن از رهبران حزب به همراه روزبه از زندان گریختند و در مکان‌های امنی که گروه روزبه فراهم ساخته بود، مخفی شدند. در 21 مرداد سال33 سروان اخراجی، ابوالحسن عباسی، عضو هیئت اجرائیه سازمان افسران و یار نزدیک خسرو روزبه، دستگیر شد. عباسی زیر بازجویی‌های سخت، سرانجام لب به سخن گشود و اطلاعات خود را لو داد.

کتاب«بی‌یاد تو هرگز» در ۶۲۹ صفحه منتشر شده است‌. نویسنده به توصیه‌ی دوست و همرزم جان‌باخته‌اش سروان اسماعیل محقق دوانی جریان دادرسی و محاکمه‌ی افسران عضو حزب توده ایران را در دادگاه نظامی ارتش روایت می‌کند. این روایت البته فراتر از این خاطرات می‌رود و فرازهایی از حوادث مهم و رویدادهای تاریخ معاصر را نیز دربرمی‌گیرد. افغانی کتاب را از محاکمه‌ی افسران توده‌ای شروع می‌کند، اما در ضمن روایت به عقب می‌رود تا به انقلاب مشروطه می‌رسد و علت شکست آن را بررسی می‌کند و بعد به به روی کارآمدن رضا خان می‌رسد. روایت اتفاقات ۲۸ مرداد نیز بخش دیگری از مطالب این کتاب است.

«بی‌یاد تو هرگز؛ خاطرات افسران حزب توده» برای علاقمندان به تاریخ ایران کتابی خواندنی و جالب است.