جامعه تسکینی

چرا انسان امروز تا این اندازه از درد و ناراحتی فرار می‌کند؟ اگر هر چیزی که باعث رنج، اضطراب یا احساس ناخوشایند می‌شود خیلی زود از زندگی ما حذف شود، آیا واقعا زندگی بهتری خواهیم داشت؟ کتاب «جامعه تسکینی؛ درد در عصر حاضر» نوشته‌ی بیونگ‌چول هان، فیلسوف کره‌ای‌ـ‌آلمانی، از همین پرسش شروع می‌کند. هان در این کتاب به یکی از ویژگی‌های مهم زندگی معاصر می‌پردازد: تلاش برای دور ماندن از هر نوع درد.

منظور او فقط درد جسمی نیست. شکست، تنهایی، سوگ، نارضایتی، اضطراب، ناامیدی و حتی تجربه‌هایی که ما را با بخش‌های دشوار زندگی روبه‌رو می‌کنند، در بحث او جای دارند. هان معتقد است جامعه‌ی امروز به سمت نوعی «دردهراسی» یا آلژوفوبیا حرکت کرده است؛ یعنی وضعیتی که در آن انسان تحمل درد را کمتر و حذف سریع آن را مهم‌تر می‌داند. از طرف دیگر خوشحال بودن هم کم‌کم به یک انتظار اجتماعی تبدیل شده است. باید حالمان خوب باشد، مثبت فکر کنیم، خودمان را مدیریت کنیم و اجازه ندهیم اتفاق‌های ناخوشایند زندگی ما را برای مدت زیادی درگیر کنند.

اما مسئله از جایی جدی می‌شود که به جای پرسیدن علت یک درد، فقط به دنبال راهی برای خاموش کردن آن باشیم. برای مثال فردی که از فشار کاری و خستگی مداوم رنج می‌برد ممکن است به جای اینکه درباره‌ی شرایط کار، میزان فشار یا ساختار زندگی خود سوال کند، فقط یاد بگیرد چگونه آرام‌تر باشد و استرسش را مدیریت کند. این همان نقطه‌ای است که مفهوم جامعه تسکینی برای بیونگ‌چول هان معنا پیدا می‌کند. جامعه به جای اینکه همیشه سراغ علت رنج برود، راه‌های زیادی برای تسکین آن در اختیار فرد می‌گذارد.

هان می‌خواهد نشان دهد که تسکین دادن درد، اگر به عادت دائمی تبدیل شود، می‌تواند رابطه‌ی ما با واقعیت را تغییر دهد. انسان امروز ابزارهای زیادی برای فرار از ناراحتی دارد. شبکه‌های اجتماعی، سرگرمی، خرید، محتوای انگیزشی، فرهنگ خودیاری و حتی تلاش برای «بهتر کردن» دائمی خود، می‌توانند برای مدتی ذهن را از یک مسئله‌ی ناخوشایند دور کنند. هیچ‌کدام از این موارد به خودی خود موضوع اصلی اعتراض هان نیست. مسئله این است که گاهی تسکین جای فهمیدن را می‌گیرد. به جای اینکه بپرسیم «چرا این‌قدر خسته‌ام؟» فقط دنبال راهی هستیم که دوباره انرژی بگیریم و به همان سبک زندگی ادامه دهیم. این بحث با مفهوم‌هایی که هان در آثار دیگرش درباره‌ی جامعه خستگی، فشار برای موفقیت و خوداستثماری مطرح کرده، ارتباط دارد.

انسان معاصر فقط تحت فشار دیگران نیست؛ خودش هم دائما از خودش انتظار بیشتری دارد. باید بیشتر کار کند، موفق‌تر باشد، خودش را بهبود دهد و از دیگران عقب نماند. وقتی این فشار به فرسودگی می‌رسد، راه‌حل رایج همیشه تغییر شرایط نیست. گاهی به فرد گفته می‌شود که باید ذهنش را تغییر دهد، مثبت‌تر فکر کند یا راه بهتری برای کنار آمدن با وضعیت پیدا کند. در چنین شرایطی، یک مشکل اجتماعی می‌تواند به یک مشکل شخصی تبدیل شود. فرد تصور می‌کند اگر ناراحت است، شاید خودش نتوانسته زندگی‌اش را درست مدیریت کند. در حالی که ممکن است بخشی از این رنج به شرایطی مربوط باشد که خارج از کنترل مستقیم اوست. هان با طرح این مسئله، مفهوم «سیاست تسکینی» را هم مطرح می‌کند؛ وضعیتی که در آن به جای روبه‌رو شدن با تضادها و مشکلات واقعی، راه‌هایی برای آرام کردن جامعه و کاهش احساس نارضایتی پیدا می‌شود. بحث او درباره‌ی این است که نباید هر درد را فقط یک اختلال شخصی بدانیم که باید بی‌درنگ خاموش شود. گاهی خود درد چیزی است که باید به آن گوش داد.